شما از چه شیوه‌های عاقلانه، منطقی و خلاقانه استفاده می‌کنید تا ضمن بیان نظرات و احساسات خود از عصبانیت آنها جلوگیری کنید؟

 

یکی از تکنیک‌های موثر و کارساز، تبدیل شکایت به درخواست است.

مثلا به جای این‌که بگویید: "تو چقدر خودخواه و تنبلی" و یا "خوش به حال دوستم، همسرش همیشه به او در کار خانه کمک می‌کند" می‌توان گفت: "میهمان‌ها الان سر می‌رسند انجام این همه کار به تنهایی برایم غیرممکن است، از تو می‌خواهم به من کمک کنی" و یا به جای این‌که بگویید: "تو نباید با من این‌طور با عصبانیت حرف بزنی" می‌توان ضمن همدلی، قاطعانه گفت: "درسته امروز خیلی خسته شدی، اما وقتی با من این‌طور صحبت می‌کنی خیلی ناراحت می‌شم".

یا نگویید: "من با نظر تو مخالفم، تو سخت در اشتباهی، یا اصلا درک نمی‌کنی و..."


خشم و عصبانیت مانند یک گوی آتشین و سوزان است که برخی به جای پرتاب کردن آن به خارج از زندگی مشترک خود، آن را به طرف یکدیگر پرتاب می‌کنند و در صورت مهار نکردن آن، آتش خشم شعله‌ور شده و زندگی مشترک را ویران می‌کند.

چگونه می‌توان از بروز خشم جلوگیری کرد و در صورت بروز، آن را کنترل و مهار کرد؟

در شماره پیش گفتیم که برای کنترل خشم و عصبانیت ابتدا باید این موضوع را مورد بررسی قرار دهیم که چه دلایلی باعث پایین آمدن آستانه تحمل و عصبانیت انسان می‌شود.

در این شماره قصد داریم به این موضوع بپردازیم که برای جلوگیری از بروز عصبانیت در روابط زناشویی به ویژه در برخورد با برخی از مردان که آستانه تحملشان پایین است و به قول معروف، زود از کوره درمی‌روند، باید چه عکس‌العملی نشان دهیم؟

از آن‌جا که یکی از دلایل عمده بروز خشم و عصبانیت و دعوا کردن، نیاموختن زبان گفت‌وگو و منطق است، بنابراین آموختن این زبان، بهترین شیوه پیشگیری از رفتارهای پرخاشگرانه، غیرعقلانی و متعصبانه است.

همان‌طور که قبلا گفتیم اغلب افرادی که از عصبانیت دیگران شکایت می‌کنند خودشان نیز قادر به کنترل خشم خود نیستند و مدام همدیگر را محکوم می‌کنند و در پاسخ به این سوال که "چرا شما عصبانی شدی؟" می‌گویند، من مقصر نبودم، اول او عصبانی شد یا او اصلا حرف زدن بلد نیست و... از نظر یک شخص عصبانی همیشه طرف مقابل مقصر است.

بنابراین بهتر است قبل از پرداختن به موضوع خشم، ابتدا با ارزیابی خویش از خود بپرسیم آیا قادر هستیم خشم خود را کنترل کنیم؟

اما چگونه می‌توان زبان گفت‌وگو و منطق را آموخت و خشم خود را کنترل کرد؟

در این‌جا به طور خلاصه فقط به بررسی اصول اساسی و مهم این زبان و یا همان مهارت ارتباط موثر می‌پردازیم.

مراقب پیام‌های توفانی پشت جملات ساده خود باشید!

آیا تا به حال با افرادی برخورد داشته‌اید که به محض شنیدن حرفی، بدون این‌که ذره‌ای به درستی و نادرستی جمله شما فکر کنند عصبانی شده و جبهه می‌گیرند و از خود دفاع می‌کنند؟

چرا این افراد این‌قدر عصبی و برآشفته می‌شوند؟

یکی از دلایل این رفتارهای تهاجمی، پیام‌های پنهان و آشکاری است که آنها از جملات دیگران دریافت می‌کنند. عمده این پیام‌های مخرب، شامل پیام‌های "تو نمی‌توانی، تو بدی، تو نمی‌دانی، تو نمی‌فهمی و..." است.

گاهی این پیام‌ها مانند جمله "چقدر تو تنبل و خودخواه هستی" کاملا آشکار است.

اما گاهی مانند تحقیر، کنایه، طعنه، سرزنش، متلک، توهین، مقایسه و... پنهان هستند. جملات زیر نمونه‌هایی از پیام‌های پنهان است:

"به خانواده خودت که خوب می‌رسی، از دوستت یاد بگیر، ترس که نداره، تو اصلا منو نمی‌فهمی، چقدر دست و دل‌بازی! چشم نخوری، چه عجب و..."

به طور کلی فرد از این جملات این پیام را دریافت می‌کند: "من بدم، تو خوبی"؛ بنابراین بدون ذره‌ای فکر کردن و چون گمان می‌کند به شخصیت او لطمه وارد شده است شروع به دفاع کردن از "خوب بودن" خود می‌کند.

در گفت‌وگوهای خود از ضمیر مخرب "تو" استفاده نکنید

در زبان گفت‌وگو یکی از دلایل عمده عصبانیت‌ها استفاده از ضمیر "تو" است، زیرا با توجه به این‌که کاربرد این ضمیر نوعی متهم‌سازی است، بنابراین فرد همچنان در جنگ بر سر قدرت و اثبات خود پیش خواهد رفت و تا زمانی که ثابت نکند "من بد نیستم، خوبم، تو بدی" دست از جنگ برنخواهد داشت. بنابراین توصیه می‌شود برای جلوگیری از عصبانیت در گفت‌وگوها به جای ضمیر "تو" از ضمیر"من" استفاده کنید.

معمولا ما عادت داریم برای بهبود رفتار همسر خود، ناراحتی‌ها، دلخوری‌ها و انتظارات خود را با گله و شکایت، کنایه، سرزنش، تحقیر و... بیان کنیم.

پس برای داشتن یک گفت‌وگوی سازنده و موثر به جای استفاده از ضمیر "تو"، برچسب زدن و به کار بردن الگوهای مخرب؛ با استفاده از ضمیر "من" دلخوری و به طور کلی احساسات، توقعات، انتظارات، خواسته و نیازهای خودتان را بیان کنید. مسلما در این صورت فرد از جایی که به او توهینی نشده، لزومی نمی‌بیند از خود دفاع کرده و عصبانی شود.

بنابراین یکی از تکنیک‌های موثر و کارساز، تبدیل شکایت به درخواست است.

مثلا به جای این‌که بگویید: "تو چقدر خودخواه و تنبلی" و یا "خوش به حال دوستم، همسرش همیشه به او در کار خانه کمک می‌کند" می‌توان گفت: "میهمان‌ها الان سر می‌رسند انجام این همه کار به تنهایی برایم غیرممکن است، از تو می‌خواهم به من کمک کنی" و یا به جای این‌که بگویید: "تو نباید با من این‌طور با عصبانیت حرف بزنی" می‌توان ضمن همدلی، قاطعانه گفت: "درسته امروز خیلی خسته شدی، اما وقتی با من این‌طور صحبت می‌کنی خیلی ناراحت می‌شم".

یا نگویید: "من با نظر تو مخالفم، تو سخت در اشتباهی، یا اصلا درک نمی‌کنی و..."

بگویید: "تو درست می‌گویی و یا نظرت قابل احترام است اما به نظر من..."

همچنین از واژه‌های هیچ، هرگز و هیچ‌وقت استفاده نکنید. برای مثال اگر همسرتان روزی فراموش کرد خریدی را برای شما انجام دهد، نگویید: "تو هیچ‌وقت به حرفام توجه نمی‌کنی".

زندگی مشترک را برای همسرتان تبدیل به میدان جنگ نکنید!

زمانی که از ضمیر "من" استفاده می‌کنید دقت کنید پیام‌های مثبت شما که حامل پیام "من خوبم، تو خوبی" است، طوری باشد که او را کاملا مطمئن سازد که انسان توانمند و خوبی است، اما گاهی برخی از رفتارهای او باعث ناراحتی شما می‌شود. زیرا زمانی انسان بدون فکر از خود دفاع می‌کند که احساس کند رابطه آنها، مانند صحنه جنگ است و باید حمله را با ضدحمله پاسخ داده و حق خود را بگیرد.

همه انسان‌ها کامل نیستند

یکی دیگر از دلایل عصبانیت این است که تصور می‌کنیم همه انسان‌ها به ویژه همسرمان باید کامل و ایده‌آل باشد و اغلب قادر نیستیم انسان‌ها را همان‌طور که هستند با نقطه ضعف‌ها، بدی‌ها و خوبی‌هایشان بپذیریم و به جای تشویق و توجه به خوبی‌ها، با عیب‌جویی و پیدا کردن نقاط ضعف، اشتباهات آنها را بزرگ‌نمایی می‌کنیم. بنابراین بهتر است به جای سرزنش و تحقیر همسرمان، با انتقاد سازنده بر مبنای "من خوبم، تو خوبی" به او کمک کنیم تا نقاط‌ضعف خود را برطرف کند تا جلوی خیلی از عصبانیت‌ها گرفته شود.

بدین‌ترتیب این اطمینان و باور را در‌ شریک زندگی خود ایجاد می‌کنیم که او را با تمام ویژگی‌های خوب و بدش پذیرفته‌ایم و توان‌مندی‌های او را باور داریم و برای افکار و عقاید او احترم قایل بوده و به او علاقه‌مند هستیم؛ این‌گونه میدان جنگ برای او تبدیل به صحنه صلح و دوستی و آرامش خواهد شد و او دیگر در مقابل شما جبهه نخواهد گرفت.

به همین دلیل باید در گفت‌وگوهای خود دقت کنیم تا رفتارها و شخصیت افراد را از هم جدا کرده و به شخصیت طرف مقابل حمله نکنیم، در غیر این صورت موجب عصبانیت و پایین آمدن اعتمادبه‌نفس او می‌شویم. این اصل، از اصول بسیار مهم زبان گفت‌وگو در مهارت ارتباط موثر است.

خانواده همسر خود را همانند خانواده خود بدانید

به جز اصلاح کردن طرز بیان، رعایت نکردن برخی از اصول انسانی و اخلاقی نیز تاثیر زیادی در ناراحتی و عصبانیت‌های افراد دارد. مثلا زمانی که به همسر خود می‌گویید: "خواهر تو وضعیت منو درک نمی‌کنه یا چنین حرفی زد و..." او فکر می‌کند به خانواده‌اش توهین شده، پس خشمگین می‌شود و بلافاصله از خود دفاع می‌کند. ممکن است بگوید: "تو خودت درک نمی‌کنی و..."

طبق اصول انسانی باید سعی کنیم تفاوتی بین خانواده خود و همسرمان قایل نشویم زیرا یک زندگی مشترک، زمانی با آرامش و خوشبختی پیش خواهد رفت که ضمن احترام گذاشتن به آزادی، عقاید، افکار و فردیت‌های هم، واژه‌های "من" و "تو" تبدیل به ما شود. مسلما با این نگاه دوستانه، دیگر "خواهر من" ،"خواهر تو" معنا نخواهد داشت، جنگ و فاصله‌ها برداشته می‌‌شود و من و تو تبدیل به "خواهر ما" می‌شود. یکی از دلایل ناراحتی‌ در خانواده‌ها این است که برخی از زوجین بین خانواده خود و خانواده همسرشان تفاوت قایل می‌شوند. مثلا اگر در خواهر خودش نقطه‌ضعفی وجود دارد، او را به راحتی می‌بخشد و فراموش می‌کند اما اگر از خواهر همسر خود اشتباهی ببیند، ممکن است با او قطع رابطه کند.

به طور خلاصه اگر می‌خواهید کلام شما در همسرتان نافذ بوده و تاثیر مثبت داشته باید مراقب لحن، زبان بدن و پیام‌های جملات خود باشید تا موجب آزار و تحریک او نشوید.